De keuze … is niet reuze

Kiezen is verliezen. Zo eenvoudig. Zo pijnlijk ook. Wie zich bewust is van het kiezen op zich, en van de consequenties die keuzes hebben bij anderen, kan niets anders dan daar gevoelig voor zijn.

En toch is er altijd een beetje winst. Wie gekozen heeft, heeft minstens een stap gezet. Hoe die beoordeeld wordt, dat kan alleen de toekomst uitwijzen. Alles is beter dan apathie, onverschilligheid, sarcasme of cynisme.

Partijen kiezen

Een eerste voorbeeld, eerder op maatschappelijk vlak, zijn verkiezingen, ditmaal de Europese verkiezingen en de verkiezingen voor het Vlaams Parlement. In België is er alvast een opkomstplicht binnen het algemeen enkelvoudig stemrecht. De stembrief die we thuis hebben ontvangen, met het stembureau op, de plaats en datum en uur, is daarvan het tastbare bewijs. Daarvoor hoeven we alvast niet meer te kiezen. En voor wie nog niet weet hoe hij of zij moet stemmen, zijn er handleidingen.

Blijft nog de politieke partij te kiezen, of de mensen op die partij. Want men kan verschillende mensen op één partij aanduiden.

Omdat het niet duidelijk is welke impact ze hebben op de concrete verbetering van het persoonlijk leven, en omdat hun impact op de persoonlijke toekomst al evenmin concreet is, besteedt uw dienaar er weinig zoniet geen tijd aan.

Aangezien voorbereiding tot mijn voornaamste tijdsbesteding behoort, moet ik echter noodgedwongen wel voorbereiden op de verkiezingen. Zoniet stelt zich het probleem : wat als ik niet ga ? De angst voor een boete, het te laat komen, het niet weten wat te doen in het stemhokje.

Die voorbereiding mag echter niet te veel tijd vergen. Er is al zoveel te doen. Een overvolle agenda van dagelijkse keuzes, uitzonderlijke gebeurtenissen, mensen die zich iets in het hoofd halen en dingen die uit de lucht vallen.

Een van de stemtesten (VRT, De Standaard, De Stem van Vlaanderen) zou mij kunnen helpen. Zo gezegd zo gedaan. Hoewel het ook niet zo heel veel zegt, en mij niet echt veel vooruit helpt en ook niet echt representatief is voor mijn stemgedrag.

Een andere mogelijkheid is in mijn omgeving te kijken en te turven voor welke partij zoal gestemd wordt. Als men het natuurlijk wil zeggen.

Een derde mogelijkheid is wat rond te surfen en te kijken hoe bloggers of webmasters die ik hoog acht zouden stemmen.

Toch is enige voorbereiding noodzakelijk om een stem uit te brengen, en is elke stem beter dan blanco of ongeldig. Hoewel sommige mensen vinden dat elke stem beter is dan een proteststem.

In elk geval hebben mensen (zeker degenen met autisme) al zo weinig stem in de samenleving dat het meer dan jammer is die kleine kans op inbreng nog eens te verkwanselen. Al is het een druppel op een hete plaat, of één stem op miljoenen … uiteindelijk is iedereen slechts een radertje in een groot raderwerk. Bovendien is het, zeker voor wie in bepaalde vorm maatschappelijke (financiële of sociale) steun krijg ergens logisch dat er ook maatschappelijke verantwoordelijkheid wordt opgenomen.

Partij kiezen

Een tweede voorbeeld is partij kiezen in een situatie of tussen mensen waarmee men ongeveer in dezelfde verhouding leeft.

Dat is niet eenvoudig, zeker als het gaat om mensen in de binnenste cirkels van het persoonlijk netwerk. Een mens vreest ook al snel dat sommige mensen hem iets kwalijk zullen nemen en dat zich later wel zal wreken. Al naargelang men zich kwetsbaar voelt, kan dat soms leiden tot emotionele chantage.

Van de zomerkampen ‘english for the advanced’ (een taalbad met filosofische inslag) als tiener herinner ik me bovendien nog die vreselijke opdracht : ‘Stel dat de aarde nu verging, wie zou je meenemen in een ruimteschip ? Kies tussen moeder, vader, je kinderen, je partner of vrienden.’ De keuzes ‘niemand meenemen’ of ‘achterblijven en tesamen sterven’ waren blijkbaar niet mogelijk.

Op het spectrum tussen volledig je eigen gedacht doen en volledig in dienst staan van de medemens, zijn er heel wat variaties. De volgende twee extremen komen vrij zelden voor.

Er zijn mensen die absoluut hun levensproject ontwikkelen los van de context, ongevoelig voor de consequenties die dit heeft en de schade die dit toebrengt. Zij verabsoluteren hun eigen waarheid, leggen krijtlijnen vast waarbinnen zij hun wegen uitstippelen, en verlangen dat anderen uit hun omgeving zich aanpassen. Soms hebben ze geen idee dat er een andere manier van leven mogelijk is dan de hunne, of achten zij andere levensvormen ridicuul.

Er zijn ook mensen die zich volledig opofferen, geen greintje wereldlijkheid hebben, de totale dienstbaarheid tonen en hun persoonlijke leven zonder verpinken laten verkommeren. Zij liggen wakker van keuzes die voor anderen ridicuul lijken. Zij lijken aan de oppervlakte onbewogen en tevreden maar worden binnenin per handeling afgerekend door een te scherp afgestelde zelfevaluatie.

Uw dienaar behoort helaas eerder tot die laatste categorie.

Goed doen

Goed doen aan zoveel mogelijk mensen is niet eenvoudig. Zeker niet ingeval er sprake is van een aangeboren zekere vorm van contextblindheid. Voor wie doe je genoeg ? Wie bevoordelig je ? Wie is er benadeeld ?

Uiteindelijk beland je in een dermate kosten-baten-analyse dat de menselijkheid uit het oog verloren wordt. Zowel maatschappelijk als individueel zijn er beperkte middelen, beperkte energie, beperkte ruimte en tijd.

Daarom moeten er keuzes gemaakt worden. Geen van de twee hiervoor vernoemde extremen wordt door onze samenleving erg op prijs gesteld. In de ene omgeving & situatie geniet een ‘doelmatige, ambitieuze’ mens meer de voorkeur. In een andere omgeving ziet men liever een ‘altruïstische, zelfopofferende’ mens.

Waardering geven en krijgen

Het doet vaak pijn geen waardering te krijgen wanneer je na lang overwegen kiest voor bepaalde mensen, een bepaalde tijdsbesteding, een zekere levensovertuiging, een bepaald levensdoel, of … een politieke partij. Die politieke partij heeft wel het nadeel dat een mondige kiezer als ik haar volgt, en de mate van waardering, dus de mate dat ze haar programma uitvoert, zich vertaalt in mijn stemgedrag in de daaropvolgende verkiezingen..

Het moet ook gezegd dat het pijn doet waardering van anderen niet altijd te voelen, of niet altijd waardering te kunnen uitdrukken. Als ik iemand niet kan helpen, voel ik een knagend gemis, hoewel ik dat moeilijk kan tonen. Als ik iemand niet kan steunen, voel ik een tekort, hoewel ik in mijn hoofd alweer druk bezig ben met andere voorbereidingen.

Het is vooral moeilijk omdat de contextblindheid vaak verhindert dat ik zie of kan beoordelen of er al een redelijke inspanning of bijdrage is geleverd aan het welzijn van anderen. Anderen profiteren daar gemakkelijk van, hoewel ze dat niet als profiteren zien, omdat ze snel gewennen aan hulp.

Evenwicht in kiezen

Waardering geven & krijgen was dan ook een van de eerste sociale vaardigheden die ik leerde en nog steeds op prijs stel.

Eerder dan waardering te geven, wordt er meestal kritiek gegeven. Daar zijn de meeste mensen, ongeacht hun neurologische profiel, erg goed in tegenwoordig. Een evenwicht zoeken is ook voor hen, voor iedereen dus, een moeilijke zaak.

Maar mijn gevoel, handelingen en denken, dus zowat alles wat leidt tot wat anderen zien, functioneert dan nog op een ander tempo. Vandaar dat ‘t evenwicht vinden niet evident is. Onvoorstelbaar trouwens dat ik nog niet uiteengevallen ben na al die jaren ‘disharmonie’ en gebrek aan homeostase..

Kiezen zal dus altijd verliezen blijven, maar tegelijk ook winst, want de knoop is doorgehaakt. Een evenwicht zoeken in aan zichzelf denken en zich ten dienste stellen voor anderen is niet eenvoudig maar wel een levenslange opdracht voor velen. We zullen morgen zien hoeveel mensen aan zichzelf en aan anderen gedacht hebben, en ook in het stemhokje gekozen hebben.